ญี่ปุ่นได้รับการยอมรับว่าเป็นประเทศที่มีธุรกิจอายุยืนมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก จากการสำรวจของ Teikoku Databank ระบุว่า มากกว่าครึ่งหนึ่งของบริษัทที่มีอายุเกิน 100 ปีทั่วโลกตั้งอยู่ในประเทศญี่ปุ่น โดยในปี 2025 ญี่ปุ่นมีบริษัทที่อายุเกิน 100 ปีมากถึง 46,708 แห่ง และในจำนวนนี้มีหลายพันแห่งที่ดำเนินธุรกิจมาตั้งแต่สมัยเอโดะหรือก่อนหน้านั้น ตัวเลขดังกล่าวยิ่งมีความหมายในช่วงเวลาที่โลกต้องเผชิญกับความผันผวนพร้อมกันหลายด้าน ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ สงคราม วิกฤตพลังงาน การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี ตลอดจนความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจและพฤติกรรมผู้บริโภค

ธุรกิจญี่ปุ่นที่มีอายุเกิน 100 ปีไม่ได้เพียงแค่ผ่านวัฏจักรเศรษฐกิจมาหลายรอบ แต่บางแห่งยังผ่านสงครามโลก แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ สึนามิ ไฟไหม้เมือง โรคระบาด และการล่มสลายของอุตสาหกรรมที่เคยเป็นรายได้หลักของตนเองมาแล้ว เมื่อศึกษาธุรกิจญี่ปุ่นที่สามารถก้าวผ่านวิกฤตและส่งต่อกิจการจากรุ่นสู่รุ่น จะพบหัวใจสำคัญร่วมกันอยู่ 3 ประการ ได้แก่ “Clear Purpose, Grit and Perseverance และ Thankful Mindset”

1. Clear Purpose — Rinen “เมื่อกำไรเป็นผลลัพธ์ ไม่ใช่เหตุผลทั้งหมดของการมีอยู่”

คำว่า Rinen — 理念 หมายถึงอุดมการณ์หรือปรัชญาที่เป็นแก่นขององค์กร

สำหรับธุรกิจญี่ปุ่น Rinen ไม่ได้เป็นเพียงข้อความสวยงามที่ติดอยู่บนผนัง แต่เป็นเสมือนเข็มทิศที่ใช้กำหนดว่า ธุรกิจมีอยู่เพื่ออะไร ต้องการสร้างคุณค่าให้ใคร และมีหลักการใดที่ไม่ควรถูกละทิ้ง แม้องค์กรกำลังเผชิญแรงกดดันทางเศรษฐกิจ

ธุรกิจที่มี Rinen ชัดเจนจึงไม่ได้ตัดสินใจจากยอดขายหรือผลกำไรระยะสั้นเพียงอย่างเดียว แต่จะพิจารณาด้วยว่า การตัดสินใจนั้นสอดคล้องกับความรับผิดชอบที่องค์กรมีต่อลูกค้า พนักงาน คู่ค้า ชุมชน และสังคมหรือไม่

บทเรียนสำคัญจาก Sumitomo คือ: Purpose ที่ชัดเจนไม่ได้ทำให้องค์กรเปลี่ยนแปลงช้าลง แต่ช่วยให้องค์กรเปลี่ยนแปลงได้โดยไม่สูญเสียตัวตน

ผลิตภัณฑ์อาจเปลี่ยน เทคโนโลยีอาจเปลี่ยน ช่องทางการขายอาจเปลี่ยน แต่เหตุผลที่องค์กรมีอยู่และคุณค่าที่ต้องการสร้างให้ผู้คนควรมีความชัดเจนและสม่ำเสมอ

2. Grit and Perseverance — Ganbatte Spirit “การยืนหยัดไม่ใช่การยึดติด แต่คือการไม่ยอมทอดทิ้งความรับผิดชอบ”

คำว่า Ganbatte — 頑張って มักถูกแปลว่า “สู้ ๆ” หรือ “พยายามต่อไป” แต่ความหมายในบริบทของธุรกิจญี่ปุ่นลึกซึ้งกว่านั้น

Ganbatte Spirit ไม่ได้หมายถึงการฝืนทำสิ่งเดิมทั้งที่โลกเปลี่ยนไปแล้ว แต่หมายถึงการไม่ยอมทอดทิ้งหน้าที่ ไม่หลีกหนีปัญหา และพร้อมเรียนรู้ ปรับตัว และเริ่มต้นใหม่ แม้ต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ยากลำบากเพียงใดก็ตาม

ธุรกิจญี่ปุ่นที่ยืนหยัดได้จึงไม่ได้สะสมเพียงเงินสำรอง แต่ยังสะสมความรู้ มาตรฐาน ความสัมพันธ์ และความสามารถของคน ซึ่งเป็นสินทรัพย์ที่ช่วยให้องค์กรลุกขึ้นใหม่ได้ทุกครั้งที่เกิดวิกฤต

3. Thankful Mindset — Kansha no Kokoro “เพราะไม่มีธุรกิจใดอยู่รอดมาได้ด้วยตัวเองโดยลำพัง”

คำว่า Kansha no Kokoro — 感謝の心 หมายถึงจิตใจที่รู้สึกขอบคุณอย่างจริงใจ

สำหรับธุรกิจญี่ปุ่น ความขอบคุณไม่ควรหยุดอยู่เพียงคำว่า “ขอบคุณที่อุดหนุน” แต่ต้องเปลี่ยนเป็นการกระทำที่ทำให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับธุรกิจเข้มแข็งขึ้น

เมื่อเกิดแผ่นดินไหวและสึนามิในปี 2011 มีการศึกษาพบว่า บริษัทญี่ปุ่นจำนวนมากให้ความสำคัญกับความปลอดภัยและความเป็นอยู่ของพนักงาน ลูกค้า และชุมชนก่อนการลดต้นทุนหรือการรักษาผลกำไรระยะสั้น สะท้อนแนวคิดว่าหน้าที่ขององค์กรไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการสร้างผลตอบแทนทางการเงิน แต่รวมถึงการรักษาประโยชน์ส่วนรวมด้วย อย่างเช่นในกรณีของ Yagisawa Shoten ที่กล่าวไปแล้วข้างต้น นี่คือตัวอย่างหนึ่งของ Thankful Mindset ที่ถูกเปลี่ยนจากความรู้สึกให้กลายเป็นรูปแบบการบริหารงานจริง

หัวใจสำคัญของโครงการ Choujin100 หรือ 100 Choujins คือการสร้างคน 100 คนที่สามารถพัฒนาและบริหารธุรกิจขนาด 100 ล้านเยนได้ด้วยตนเอง หากแต่ละคนสร้างธุรกิจและสร้างคนต่อไปได้ เป้าหมายธุรกิจขนาด 10,000 ล้านเยนก็จะไม่ได้เกิดจากการรวมอำนาจไว้ที่ผู้นำเพียงคนเดียว แต่เกิดจากระบบนิเวศของผู้คนที่มีความสามารถและพร้อมสร้างอนาคตร่วมกัน แม้ NTS จะยังไม่ใช่บริษัทอายุ 100 ปี แต่สิ่งที่ Koji-san กำลังออกแบบคือโครงสร้างที่จะพาองค์กรไปสู่ศตวรรษต่อไป เขาไม่ได้มองพนักงานเป็นเพียงทรัพยากรสำหรับสร้างยอดขาย แต่ต้องการส่งต่อความรู้ โอกาส ความเชื่อมั่น และความสามารถในการสร้างธุรกิจให้กับคนรุ่นใหม่

นี่อาจเป็นรูปแบบที่ลึกซึ้งที่สุดของคำว่า “ขอบคุณ” คือการตอบแทนคุณค่าที่เราเคยได้รับ ด้วยการทำให้คนอื่นสามารถยืนได้ด้วยตนเอง และมีพลังมากพอที่จะส่งต่อคุณค่านั้นไปสู่คนรุ่นถัดไป